ดร. กัญญาณี แซ่ฉั่ว อาจารย์ประจำหมวดวิชาศึกษาทั่วไป คณะศึกษาศาสตร์ วิทยาลัยเทคโนโลยีสยาม
หากพูดถึงคำว่า “คณิตศาสตร์” หลายคนอาจนึกถึงตัวเลข การบวกลบคูณหาร หรือสูตรที่ต้องท่องจำ แต่ในความเป็นจริง คณิตศาสตร์คือศาสตร์ของการคิดอย่างมีเหตุและผล และวันนี้กระบวนการคิดแบบนั้น
ไม่ได้เป็นของมนุษย์ที่คิดได้แต่เพียงฝ่ายเดียวอีกต่อไป การมาถึงของ Alpha Proof และ Alpha Geometry ระบบปัญญาประดิษฐ์จาก Google Deep Mind ถือเป็นนวัตกรรมที่ทำให้วงการคณิตศาสตร์ต้องหันกลับมามองตัวเองใหม่อีกครั้ง เพราะนี่ไม่ใช่ AI ที่แค่ “คิดเลขเก่ง” แต่มันคือ AI ที่สามารถ สร้างการพิสูจน์ทางคณิตศาสตร์ได้เองจริง
Alpha Proof และ Alpha Geometry คืออะไร
Alpha Proof คือ ระบบ AI ที่ถูกพัฒนาขึ้นมาเพื่อสร้างการพิสูจน์ทางคณิตศาสตร์อย่างเป็นขั้นเป็นตอนและถูกต้องตามหลักตรรกะทุกประการ โดยระบบนี้ได้รับการฝึกฝนจากงานวิจัยคณิตศาสตร์จริงกว่า 15,000 บทความ ทำให้ Alpha Proof ไม่ได้แค่หาคำตอบ แต่สามารถอธิบายเหตุผลของคำตอบนั้นได้
Alpha Geometry คือ ระบบ AI ที่เชี่ยวชาญด้านเรขาคณิต โดยถูกออกแบบมาให้สามารถแก้โจทย์เรขาคณิตด้วยการสร้างเหตุผลทีละขั้น ไม่ใช่แค่แทนค่าสูตร แต่เป็นการมองความสัมพันธ์ระหว่างจุด เส้น และมุมอย่างเป็นระบบ ระบบจะค่อย ๆ สร้างข้อเท็จจริงใหม่ เช่น การลากเส้นเสริมหรือหาความสัมพันธ์ที่ซ่อนอยู่ จนสามารถนำไปสู่การพิสูจน์คำตอบได้อย่างถูกต้องตามหลักคณิตศาสตร์
เมื่อ AI ก้าวข้ามมนุษย์บนเวทีโอลิมปิกคณิตศาสตร์
โดยในปีพ.ศ. 2567 ทีมงานจาก Google Deep Mind นำทั้ง 2 ระบบดังกล่าวนี้ไปทดสอบกับโจทย์จริงของการแข่งขัน International Mathematical Olympiad (IMO) 2024 ซึ่งเป็นการแข่งขันคณิตศาสตร์ระดับสูงที่สุดสำหรับนักเรียนมัธยมทั่วโลก ผลการทดสอบพบว่าสามารถแก้โจทย์ได้ 4 ข้อจากทั้งหมด 6 ข้อ คิดเป็นคะแนนรวม 28 คะแนนจากคะแนนเต็ม 42 คะแนน ซึ่งอยู่ในระดับเดียวกับผู้ได้รับเหรียญเงินโอลิมปิก ทั้งนี้ เมื่อเปรียบเทียบกับมนุษย์แล้ว นักเรียนที่ได้รับเหรียญเงินจากการแข่งขันดังกล่าวโดยทั่วไปสามารถทำคะแนนได้ประมาณ 25–30 คะแนน โดยใช้เวลาแข่งขันรวม 2 วัน วันละ 4.5 ชั่วโมง ในขณะที่ระบบ AI ของ Google DeepMind สามารถทำคะแนนได้เทียบเท่ากัน และยังสามารถแก้โจทย์บางข้อ โดยเฉพาะโจทย์เรขาคณิตที่มีความซับซ้อนได้ภายในเวลาเพียงระดับวินาที เช่น ประมาณ 19 วินาที ซึ่งสะท้อนถึงประสิทธิภาพด้านความรวดเร็วในการแก้ปัญหาคณิตศาสตร์ระดับสูง
เมื่อ AI คิดได้ แล้วมนุษย์ควรอยู่ตรงไหน
จากการเปิดตัวของ Alpha Proof และ Alpha Geometry เราเห็นได้อย่างชัดเจนว่า ความสามารถของ AI ในปัจจุบันกำลังถูกพัฒนาอย่างรวดเร็วและไม่หยุดยั้ง ต่อจากนี้ AI จะไม่ได้จำกัดอยู่เพียงใน Data Center หรืออยู่แค่ในแอปพลิเคชันเท่านั้น แต่กำลังจะก้าวเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของระบบความรู้ ที่มนุษย์ใช้ในการคิด วิเคราะห์ และตัดสินใจในเรื่องสำคัญของสังคม
การเปลี่ยนแปลงนี้หลีกเลี่ยงไม่ได้ที่จะนำไปสู่คำถามสำคัญว่า ในอนาคตมนุษย์จะยังคงมีบทบาทในด้านการคิดวิเคราะห์อยู่หรือไม่ หลายอาชีพแม้แต่อาชีพที่ต้องใช้ตรรกะและทักษะจินตนาการ จะหายไปและถูกแทนที่ด้วย AI ทั้งหมดหรือเปล่า ผลกระทบดังกล่าวเริ่มสะท้อนให้เห็นอย่างชัดเจนในหลายภาคส่วน โดยเฉพาะระบบการศึกษา ซึ่งอาจเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงทั้งบทบาทของผู้สอน รูปแบบการเรียนรู้ และกระบวนการถ่ายทอดองค์ความรู้ หาก AI สามารถวิเคราะห์ สร้างทฤษฎี และพิสูจน์ความจริงได้ด้วยตนเอง อีกทั้งยังสามารถถ่ายทอดความรู้ให้ผู้เรียนเข้าใจได้อย่างมีประสิทธิภาพ บทบาทของครูและอาจารย์ในฐานะผู้ถ่ายทอดความรู้โดยตรงย่อมถูกท้าทายอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ และนำไปสู่คำถามว่าครูในโรงเรียนหรืออาจารย์ในมหาวิทยาลัยจะยังคงมีความจำเป็นต่อการศึกษาในยุคปัจจุบันและอนาคตหรือไม่
ประเทศไทยควรทำอย่างไรต่อ
ในมุมมองของผู้เขียน อาชีพครูและอาจารย์ยังคงมีความจำเป็นในระบบการศึกษา เนื่องจากผู้เรียนยังต้องการปฏิสัมพันธ์กับผู้สอน ซึ่งสามารถสร้างแรงจูงใจ ความน่าสนใจ และการโต้ตอบทางอารมณ์ได้มากกว่าเทคโนโลยี หากในอนาคต AI พัฒนาไปจนมีความสามารถใกล้เคียงหรือเทียบเท่ามนุษย์ มนุษย์ยิ่งจำเป็นต้องเรียนรู้และพัฒนาไปพร้อมกับเทคโนโลยีดังกล่าว โดยใช้ AI เป็นเครื่องมือในการเสริมศักยภาพและดึงประโยชน์สูงสุดออกมา
จากมุมมองดังกล่าว ประเทศไทยจึงควรให้ความสำคัญกับการวางแผนพัฒนาและการนำ AI มาใช้อย่างเป็นระบบ โดยเฉพาะในด้านการศึกษาและการวิจัย เพื่อให้ AI ทำหน้าที่เป็นเครื่องมือในการเสริมศักยภาพของมนุษย์ พัฒนาทรัพยากรมนุษย์ และยกระดับขีดความสามารถของประเทศ มากกว่าที่จะเข้ามาลดทอนหรือแทนที่บทบาทของมนุษย์ ทั้งนี้ หากระบบการศึกษามีความเข้มแข็งและสามารถปรับตัวให้สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีได้อย่างเหมาะสม ย่อมส่งผลให้ระบบอื่น ๆ ของประเทศ ไม่ว่าจะเป็นระบบเศรษฐกิจ สังคม และนวัตกรรม พัฒนาไปในทิศทางที่ดีตามมาอย่างเป็นลำดับ
ดร. กัญญาณี แซ่ฉั่ว อาจารย์ประจำหมวดวิชาศึกษาทั่วไป คณะศึกษาศาสตร์ วิทยาลัยเทคโนโลยีสยาม
