อาจารย์พนาวัน ถนนแก้ว
อาจารย์ประจำสาขาวิชาการจัดการ
โลกธุรกิจปัจจุบันกำลังถูกขับเคลื่อนด้วยคนรุ่นใหม่ หรือเจเนอเรชัน Z (Gen Z) ที่มีแนวโน้มเลือกเป็นผู้ประกอบการสตาร์ทอัพ (Startup) มากกว่าพนักงานประจำ ความเปลี่ยนแปลงนี้สะท้อนจาก คุณลักษณะเฉพาะตัว (Characteristics) ของ Gen Z ที่เติบโตมาในฐานะ “Digital Native” จึงมีความคุ้นเคยและเชี่ยวชาญในการนำปัญญาประดิษฐ์ (AI) และแพลตฟอร์มดิจิทัลมาสร้างธุรกิจได้ด้วยตนเองผ่านโมเดล Creator Economy (การสร้างรายได้จากคอนเทนต์และตัวตนบนโลกออนไลน์) อีกทั้งยังให้คุณค่ากับ อิสรภาพ ความยืดหยุ่น (Autonomy) และการสร้างคุณค่าทางสังคม มากกว่าการเติบโตตามลำดับขั้นในสายบังคับบัญชาแบบเดิม สำหรับประเทศไทย ภาคธุรกิจสตาร์ทอัพกำลังเติบโตอย่างต่อเนื่องและน่าจับตามอง โดยอยู่อันดับที่ 54 ของโลก และอันดับ 4 ของอาเซียน อย่างไรก็ดี การสร้างผู้ประกอบการรุ่นใหม่กลับเผชิญ "กำแพงทางวัฒนธรรม" ในสังคมไทยที่หล่อหลอมให้คุ้นชินกับการหาเพียง “คำตอบที่ถูกต้อง” และติดนิสัย "รอรับคำสั่ง" ผ่านคำถามอย่าง "อยากได้แบบไหน?" หรือ "ทำแบบนี้จะถูกไหม?" ซึ่งขัดกับหัวใจของสตาร์ทอัพที่ต้องอาศัยความคิดสร้างสรรค์ การคิดเชิงวิเคราะห์ และความกล้าแก้ปัญหาที่ซับซ้อน
เมื่อเจาะลึกถึงสาเหตุและแรงขับเคลื่อนที่แท้จริงของการสร้างนวัตกรรม ธุรกิจสตาร์ทอัพไม่อาจเกิดขึ้นได้จากการสั่งการ แต่ต้องเริ่มต้นจากความสงสัย ความสนใจ และความต้องการที่จะแก้ปัญหาให้ดีขึ้นกว่าเดิม กุญแจสำคัญที่จะปลดล็อกศักยภาพของ Gen Z ได้คือการกระตุ้น “แรงจูงใจภายใน (Intrinsic Motivation)” จากการศึกษาพบว่า คนรุ่นใหม่มีเป้าหมายในการทำธุรกิจที่เชื่อมโยงกับคุณค่าและตัวตนของพวกเขา โดยเทรนด์ธุรกิจที่ Gen Z ให้ความสนใจลงทุนและผลักดันมากที่สุดมักเป็นเรื่องใกล้ตัว เช่น Creator Economy (แพลตฟอร์มสร้างรายได้จากคอนเทนต์), Ed Tech (เทคโนโลยีการศึกษา) และ Social Gaming (เกมออนไลน์ที่เน้นการมีปฏิสัมพันธ์) การเข้าใจถึงแรงจูงใจที่อยากเห็นโลกดีขึ้น และการมอบโจทย์ที่เปิดกว้างให้พวกเขาได้ใช้ความมุ่งมั่นตั้งใจเป็นพลังขับเคลื่อน จะช่วยเปลี่ยนบทบาทของ Gen Z จากเพียง “ผู้ตาม” ให้กลายเป็น “นวัตกร” ที่ทุ่มเทให้กับเป้าหมายระยะยาวได้โดยไม่ย่อท้อ
นอกเหนือจากการปรับระบบความคิด (Mindset) แล้ว การก้าวเข้าสู่สนามการแข่งขันจริงยังเต็มไปด้วยบททดสอบที่รุนแรง แม้ภาพลักษณ์ของการเป็นผู้ก่อตั้งสตาร์ทอัพอายุน้อยจะดูน่าดึงดูดใจ และมีกลุ่มทุนหรือโครงการอย่าง Thiel Fellowship ที่พร้อมมอบเงินสนับสนุนถึง 100,000 ดอลลาร์สหรัฐฯ ให้คนรุ่นใหม่สร้างสิ่งใหม่แทนการนั่งในห้องเรียน ทว่าหลุมพรางสำคัญที่ผู้ประกอบการรุ่นใหม่มักสะดุดล้ม คือการมุ่งเน้นเพียงไอเดียจนมองข้ามรากฐานการบริหารจัดการที่รัดกุม ทั้งการบริหารกระแสเงินสดที่ขาดสภาพคล่อง การดำเนินงานที่ไม่สอดคล้องกับข้อกำหนดทางกฎหมาย และที่สำคัญที่สุดคือความไม่เท่าทันในสัญญาการระดมทุน เช่น การยอมรับเงื่อนไขสิทธิ์บังคับซื้อคืนหุ้น (Put Option) ซึ่งเปิดโอกาสให้นักลงทุนสามารถบังคับให้ผู้ก่อตั้งรับซื้อหุ้นคืนหากผลการดำเนินงานไม่เข้าเป้า จนกลายเป็นภาระหนี้สินผูกพันส่วนตัวในที่สุด อย่างไรก็ตาม ภาคธุรกิจสตาร์ทอัพของไทยในปัจจุบันได้พัฒนาขึ้นจนสามารถดึงดูดเม็ดเงินลงทุนระดับสากลจากกองทุนร่วมลงทุน (Venture Capital หรือ VC) ทั้งในและต่างประเทศได้สำเร็จ จะเห็นได้จากบริษัทยุคใหม่ที่ก้าวข้ามช่วงเริ่มต้นไปสู่การระดมทุนขนาดใหญ่ระดับซีรีส์ (Series A, B, C) ได้อย่างแข็งแกร่ง เช่น Amity, Freshket, HD และ Cryptomind ยิ่งไปกว่านั้น ยังมีบริษัทอย่าง Ascend Money ที่สามารถเติบโตแบบก้าวกระโดดจนก้าวขึ้นเป็น “ยูนิคอร์น (Unicorn)” หรือธุรกิจที่มีมูลค่าบริษัทสูงกว่า 1 พันล้านดอลลาร์สหรัฐได้สำเร็จ ความสำเร็จของบริษัทเหล่านี้เป็นเครื่องพิสูจน์ว่า หากสตาร์ทอัพมีศักยภาพในการขยายธุรกิจ (Scale-up) ก็จะมีเม็ดเงินมหาศาลพร้อมสนับสนุน สิ่งที่วงการธุรกิจสตาร์ทอัพไทยต้องเร่งเติมเต็มในกลุ่มผู้ก่อตั้งหน้าใหม่จึงไม่ใช่แค่การอัดฉีดเม็ดเงิน แต่คือการสร้างพื้นที่ทดลองที่อนุญาตให้ล้มเหลว ควบคู่ไปกับการให้คำปรึกษาอย่างใกล้ชิดจากเครือข่ายมืออาชีพ เช่น สมาคมการค้าสตาร์ทอัพไทย (Thai Startup Association) หรือ สมาคมผู้ประกอบธุรกิจร่วมลงทุน (TVCA) เพื่อช่วยคัดกรองเงินทุนและป้องกันความเสี่ยงในการดำเนินธุรกิจ

ท้ายที่สุดแล้ว โลกธุรกิจไม่ได้ต้องการเพียงคนที่ทำตามคำสั่งได้อย่างไร้ที่ติ แต่ต้องการคนที่กล้าคิดแตกต่างและนำเสนอคุณค่าใหม่ๆ ภายใต้บริบทที่เปลี่ยนไป ผู้นำองค์กรและนักลงทุนต้องปรับบทบาทจากผู้สั่งการมาเป็น "ผู้ออกแบบประสบการณ์" ที่ช่วยติดอาวุธทางความคิดและทักษะการบริหารให้คนรุ่นใหม่ หากเราสามารถผสานแรงจูงใจภายในอันเต็มเปี่ยมของ Gen Z เข้ากับรากฐานการบริหารธุรกิจที่รัดกุม พวกเขาจะไม่ใช่แค่ผู้ประกอบการหน้าใหม่ในตลาด แต่จะเป็นกำลังสำคัญที่สามารถสร้างสตาร์ทอัพระดับล้านดอลลาร์ และยกระดับระบบเศรษฐกิจของประเทศไทยให้เติบโตได้อย่างสง่างามในเวทีโลก



