อาจารย์จามจุรี นิศยันต์
หมวดศึกษาทั่วไป คณะศึกษาศาสตร์
ทุกการเรียนรู้เริ่มจากความเข้าใจ
Universal Design for Instruction (UDI) เป็นแนวคิดการออกแบบการจัดการเรียนการสอนในกลุ่มผู้เรียนที่มีความหลากหลายรวมถึงผู้เรียนที่มีความต้องการพิเศษ โดยการออกแบบการสอนต้องสอดคล้องและคำนึงถึงความแตกต่างด้านการเรียนรู้ของผู้เรียนในห้องเรียน อาทิ กลุ่มผู้เรียนที่สามารถสังเกตเห็นความบกพร่องได้ชัดเจน เช่น ผู้ที่มีความบกพร่องทางร่างกาย ผู้ที่มีความบกพร่องทางการมองเห็น และผู้ที่มีความบกพร่องทางการได้ยิน ตลอดจนกลุ่มผู้เรียนที่มีความบกพร่องซึ่งไม่สามารถสังเกตเห็นได้จากภายนอก เช่น ความบกพร่องทางการเรียนรู้ ความบกพร่องทางการพูดและภาษา ความบกพร่องทางอารมณ์และพฤติกรรม รวมถึงความบกพร่องด้านการสื่อสาร ดังนั้นสถาบันการศึกษาควรส่งเสริมโอกาสทางการศึกษาให้แก่ผู้เรียนอย่างทั่วถึงและเท่าเทียม ไม่เพียงแต่ในกระบวนการรับเข้าเรียนเท่านั้นแต่ควรจัดการเรียนการสอนที่สอดคล้องกับความแตกต่างของผู้เรียนเพื่อให้ผู้เรียนแต่ละคนสามารถพัฒนาศักยภาพของตนเองได้อย่างเหมาะสม
ห้องเรียนที่ผู้เรียนมีความแตกต่างไม่ใช่ปัญหา…จริงหรือ?
ในปัจจุบันแม้จำนวนผู้ที่มีความบกพร่องจะเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องซึ่งเป็นผลมาจากกระบวนการคัดกรองและการวินิจฉัยที่มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น แต่จำนวนผู้ที่สามารถเข้าศึกษาต่อในระดับอุดมศึกษากลับมีสัดส่วนน้อยกว่าที่ควรจะเป็น สถานการณ์ดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงข้อจำกัดด้านการเข้าถึงการศึกษา อย่างเท่าเทียม โดยสถาบันอุดมศึกษาหลายแห่งยังขาดสิ่งอำนวยความสะดวก ระบบสนับสนุน และรูปแบบการจัดการเรียนการสอนที่สอดคล้องกับความต้องการจำเป็นเฉพาะของผู้เรียนกลุ่มนี้ นอกจากนี้ปัจจัยด้านเศรษฐกิจ ด้านทัศนคติของสังคม ตลอดจนการแนะแนวการศึกษาต่อที่ยังไม่เพียงพอ ล้วนเป็นอุปสรรคสำคัญที่ทำให้ผู้ที่มีความบกพร่องจำนวนมากไม่สามารถก้าวเข้าสู่ระบบการศึกษาระดับอุดมศึกษาได้อย่างต่อเนื่อง
ทั้งนี้ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม มีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนโอกาสทางการศึกษาสำหรับนักศึกษาที่มีความบกพร่อง โดยการจัดสรรงบประมาณอุดหนุนผ่านสถาบันอุดมศึกษา เพื่อช่วยชำระค่าเล่าเรียนและค่าธรรมเนียมการศึกษาให้แก่นักศึกษาที่มีบัตรประจำตัวผู้พิการตามกฎหมาย การสนับสนุนดังกล่าวช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายของผู้เรียนและครอบครัว อีกทั้งยังเป็นกลไกสำคัญในการเพิ่มโอกาสให้ผู้เรียนกลุ่มนี้สามารถเข้าถึงและคงอยู่ในระบบการศึกษาระดับอุดมศึกษาได้อย่างยั่งยืน
อย่างไรก็ตาม ในบริบทของการจัดการศึกษาในระดับอุดมศึกษา ห้องเรียนที่มีนักศึกษาทั่วไปและนักศึกษาที่มีความบกพร่องทางการเรียนรู้เรียนร่วมกัน มักเผชิญความท้าทายจากความแตกต่างของผู้เรียนในหลายด้าน ไม่ว่าจะเป็นความสามารถในการเรียนรู้ การสื่อสาร พฤติกรรม หรือการควบคุมอารมณ์ เนื่องจากผู้เรียนแต่ละคนมีรูปแบบการเรียนรู้ที่แตกต่างกัน การออกแบบการจัดการเรียนการสอนให้ตอบสนองต่อผู้เรียนทุกคนจึงเป็นภารกิจที่ซับซ้อน อีกทั้งความบกพร่องทางการเรียนรู้ยังมีลักษณะที่หลากหลายซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับปัจจัยทางจิตวิทยาหรือความผิดปกติของสมองบางส่วน
ดังนั้น ผู้สอนจึงควรให้ความสำคัญกับการทำความเข้าใจลักษณะเฉพาะของผู้เรียนแต่ละคนอย่างรอบด้าน ควบคู่กับการสังเกตพฤติกรรมและการแสดงออกทางอารมณ์อย่างสม่ำเสมอ รวมถึงการวางแผนการสอนและการปรับสภาพแวดล้อมหรือสื่อการเรียนรู้ให้สอดคล้องกับความหลากหลายของผู้เรียน เพราะการเรียนรู้ที่ดีไม่ควรทำให้ผู้เรียนเกิดความรู้สึกแตกต่าง แนวทางดังกล่าวนี้จะช่วยส่งเสริมให้ผู้เรียนเปิดใจต่อการเรียนรู้ สามารถปรับตัวในสภาพแวดล้อมทางการศึกษาได้อย่างเหมาะสมและมีทัศนคติที่ดีต่อเพื่อนร่วมชั้นเรียน อันจะนำไปสู่การเรียนรู้ร่วมกันอย่างมีประสิทธิภาพ พร้อมทั้งสร้างความเข้าใจและการเกื้อกูลซึ่งกันและกันอย่างยั่งยืน
ความคาดหวังของผู้ปกครอง
นอกเหนือจากการปรับตัวให้เข้ากับสังคมใหม่ในระดับอุดมศึกษาของผู้เรียนเองแล้ว ผู้ปกครองส่วนใหญ่ย่อมมุ่งหวังให้บุตรหลานได้รับโอกาสทางการศึกษาอย่างเท่าเทียมกับเด็กทั่วไป ไม่ถูกกีดกันหรือมองข้ามเพราะข้อจำกัดบางประการ หลายครอบครัวคาดหวังให้สถานศึกษามีความเข้าใจ มีผู้สอนที่เอาใจใส่ และมีการจัดการเรียนการสอนที่ยืดหยุ่น เหมาะสมกับศักยภาพของเด็กละคนมากกว่าการเน้นผลสัมฤทธิ์ทางวิชาการเพียงอย่างเดียว
นอกจากนี้ ผู้ปกครองยังคาดหวังให้การศึกษาเป็นเครื่องมือช่วยพัฒนาเด็กในด้านทักษะชีวิตการปรับตัวทางสังคม ความมั่นใจในตนเอง และความสามารถในการใช้ชีวิตร่วมกับผู้อื่นในอนาคตบางครอบครัวอาจหวังให้เด็กสามารถศึกษาต่อในระดับที่สูงขึ้นตามความพร้อม ขณะที่บางครอบครัวให้ความสำคัญกับการเรียนรู้เพื่อการดำรงชีวิตและการพึ่งพาตนเองมากกว่า โดยมีเป้าหมายร่วมกันคือให้เด็กสามารถใช้ชีวิตในสังคมได้อย่างมีคุณค่าและมีความสุขตามศักยภาพของตนเอง
แนวคิดด้านการออกแบบการสอนสำหรับผู้เรียนที่มีความหลากหลาย Universal Design for Instruction (UDI) เปรียบเสมือนการวางรากฐานของห้องเรียนที่เปิดกว้างและเคารพในความแตกต่าง เปิดโอกาสให้ผู้เรียนทุกคนได้ค้นพบ พัฒนา และต่อยอดศักยภาพของตนเองอย่างเต็มที่และเท่าเทียมผู้สอนมีบทบาทสำคัญในการออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ ปรับวิธีการสอนและการประเมินผลให้ยืดหยุ่นและสอดคล้องกับความแตกต่างของผู้เรียนแต่ละคน เมื่อสถาบันการศึกษา ครอบครัว และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทำงานประสานกันด้วยความเข้าใจห้องเรียนจะก้าวสู่การเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ที่ปลอดภัยซึ่งผู้เรียนทุกคนไม่ถูกตัดสินจากข้อจำกัดของตน หากได้รับการส่งเสริมให้พัฒนาทั้งความรู้ ทักษะชีวิตและความสามารถในการอยู่ร่วมกับผู้อื่น อันนำไปสู่การดำรงชีวิตในสังคมได้อย่างดีและมีคุณค่าอย่างแท้จริง
